W ostatnim czasie temat ADHD, czy też szerzej pojętej neuroróżnorodności, zdecydowanie zyskał na popularności w przestrzeni społecznej. Z tematu, którym w głównej mierze zajmowali się specjaliści, stał się zagadnieniem powszechnym w mainstreamie, szczególnie w obrębie mediów społecznościowych. Jeżeli jesteś użytkownikiem/czką TikToka lub Instagrama na pewno przynajmniej raz natknąłęś/aś się na filmik lub rolkę poświęcony temu, jakich objawów doświadczają osoby z ADHD oraz zadawałeś/aś sobie pytanie – czy może to właśnie dotyczy mnie?
ADHD – moda XXI wieku czy realny problem?
Jednak czy ADHD to wymysł XXI wieku, czy raczej trudności towarzyszące określonym jednostkom od zawsze? Czy to, że twój kolega ze studiów, rodzic koleżanki i córka sąsiada diagnozują się na ADHD, wynika z tego, że obejrzeli rolkę na Instagramie?
Odpowiedź brzmi – być może.
Jednak nie oznacza to, że wcale go nie doświadczają.
Spopularyzowanie zagadnienia neuroróżnorodności może przyczyniać się do zwiększonego zainteresowania tematem ADHD i rozpoznawaniem u siebie jego objawów. Natomiast pomimo tego, że część treści dotyczących ADHD jest pomocna oraz zgodna z aktualnym stanem wiedzy naukowej, znaczna część posiłkuje się raczej wiedzą potoczną. Może mieć to potencjalnie szkodliwe działanie, prowadząc do tzw. samodiagnozy dokonywanej przez odbiorców treści. Zatem pomimo pozytywnego wpływu mediów społecznościowych, dotyczącego szerzenia i normalizowania treści związanych ze zdrowiem psychicznym, widoczne są też zagrożenia dotyczące traktowania ich jako jedyne źródło informacji
Więc czym tak naprawdę jest ADHD?
ADHD jest zaburzeniem neurorozwojowym, co oznacza, że osoby zdiagnozowane doświadczają objawów już od okresu dzieciństwa. Pierwszych wzmianek o zaburzeniu można upatrywać już w 1798 roku. Natomiast w podręcznikach diagnostycznych ADHD wspomniane zostało pierwszy raz w roku 1968. Nazwa zaburzenia oraz kryteria diagnostyczne ulegały zmianom od tego czasu, natomiast obecnie symptomy ADHD obejmują grupy objawów związane z:
-nadpobudliwością psychoruchową
-impulsywnością
-deficytem w zakresie uwagi.
Trudności te utrzymują się również w okresie dorosłości, chociaż do pewnego czasu ADHD uważano jedynie za zaburzenie występujące u dzieci. W zakresie uwagi osoby z ADHD doświadczają szczególnie trudności dotyczących problemów z utrzymaniem koncentracji przez dłuższy czas, skupieniem się na określonych bodźcach oraz równoczesnym wykonywaniem kilku zadań. Trudności obejmują również funkcje wykonawcze, czyli umiejętności związane z realizacją zadań ukierunkowanych na cel.
ADHD a płeć – inne objawy u dziewcząt i chłopców
Objawy mogą różnić się pomiędzy płciami – badania wskazują, że chłopcy wykazują więcej objawów związanych z nadpobudliwością, większe trudności w powstrzymywaniu reakcji oraz mniejszą zdolność do dostosowywania myślenia i działania w odpowiedzi na zmieniające się okoliczności. Biorąc pod uwagę fakt, że objawy te wpływają na codzienne funkcjonowanie w różnych obszarach, zwrócenie na nie uwagi w przestrzeni wirtualnej może prowadzić do większego konsumowania treści, szczególnie przez osoby niezdiagnozowane. Zauważenie podobieństwa w symptomach pokazywanych w internecie może natomiast przyczyniać się do zainteresowania przez nie diagnozą ADHD, czy też do poszukiwania pomocy w tym obszarze.
Jak bardzo ADHD rozpowszechnione jest w populacji?
Biorąc pod uwagę obecne rozpowszechnienie tematu w mediach, można odnieść wrażenie, że co druga osoba doświadcza ADHD. Natomiast w rzeczywistości badania ostatniej dekady wskazują, że ADHD występuje u 5% – 7,2% dzieci oraz 2,5% – 6,7% osób dorosłych na całym świecie. Czy ilość ta wzrosła na przestrzeni lat? Badania wskazują, że owszem – rozpowszechnienie diagnozy ADHD wzrosło na przestrzeni lat – natomiast za ten fakt odpowiedzialnych jest wiele czynników. Po pierwsze, samo zwiększenie świadomości społecznej oraz dostępności specjalistów i opieki zdrowotnej prowadzi do częstszego diagnozowania zaburzenia. Istotnym czynnikiem są również zmiany w kryteriach diagnostycznych, takie jak rozpoznawanie ADHD jako współwystępującego ze spektrum autyzmu (również stanowiącego zaburzenie neurorozwojowe), przy czym we wcześniejszych klasyfikacjach diagnostycznych współwystępowanie wykluczało możliwość rozpoznania ADHD. Co ciekawe, trendy diagnostyczne zmieniły się szczególnie wśród dziewczynek, u których wcześniej ADHD w wielu przypadkach pozostawało niezdiagnozowane.
ADHD bywa mylone z innymi problemami
Jednak pomimo zwiększonej liczby diagnoz, u niektórych dzieci i osób dorosłych ADHD nadal pozostaje niezdiagnozowane na rzecz diagnozy innych, często współwystępujących zaburzeń, takich jak depresja, zaburzenia lękowe czy też zaburzenia zachowania, które mogą maskować symptomy ADHD.
Samodiagnoza vs. pomoc specjalisty – komu zaufać?
Temat ADHD stanowi więc ważne społecznie zagadnienie, zwiększając świadomość na temat objawów oraz umożliwiając większej ilości osób sięganie po pomoc w wypadku doświadczanych trudności. Warto jednak zaznaczyć, że nie każda osoba, która utożsamia się z pokazywanymi w internecie objawami, otrzyma w istocie diagnozę. Z tego względu istotna jest konsultacja ze specjalistą, aby nie polegać jedynie na własnych przypuszczeniach, ale raczej umożliwić sobie znalezienie faktycznego źródła problemu.
Jeśli natomiast sam/a zauważyłeś/aś u siebie symptomy podobne do tych występujących u osób z ADHD oraz zastanawiasz się nad tym, czy zaburzenie to dotyczy również Ciebie – zgłoś się na profesjonalną diagnozę do specjalisty!
Diagnoza obejmuje wywiad i testy przeprowadzane przez psychologa oraz konsultacje z psychiatrą. Trudności związane z ADHD mogą być łagodzone poprzez psychoterapię oraz stosowanie farmakoterapii. Nie polegaj więc jedynie na rolkach w mediach społecznościowych – daj sobie pomoc. I pamiętaj – NIE JEST ŹLE!
- Źródła:
- Abdelnour, E., Jansen, M. O., & Gold, J. A. (2022). ADHD diagnostic trends: increased recognition or overdiagnosis?. Missouri medicine, 119(5), 467.
- Combs, M. A., Canu, W. H., Broman-Fulks, J. J., Rocheleau, C. A., & Nieman, D. C. (2015). Perceived stress and ADHD symptoms in adults. Journal of Attention Disorders, 19(5), 425–434.
- Gilmore, R., Beezhold, J., Selwyn, V., Howard, R., Bartolome, I., & Henderson, N. (2022). Is TikTok increasing the number of self-diagnoses of ADHD in young people?. European Psychiatry, 65(S1), S571–S571.
- Gomez, R., Chen, W., & Houghton, S. (2023). Differences between DSM-5-TR and ICD-11 revisions of attention deficit/hyperactivity disorder: A commentary on implications and opportunities. World Journal of Psychiatry, 13(5), 138.
- Gondek, T., Stramecki, F., Cieśla, M., Ziegart-Sadowska, K., Foryciarz, K., Główczyński, P., … & Todzia-Kornaś, A. (2024). Diagnostyka i postępowanie terapeutyczne u dorosłych z ADHD. Rekomendacje Sekcji Kształcenia Specjalizacyjnego Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego i koalicji organizacji na rzecz osób z ADHD–2024 r. Psychiatria Spersonalizowana, 3(1).
- Loyer Carbonneau, M., Demers, M., Bigras, M., & Guay, M. C. (2021). Meta-analysis of sex differences in ADHD symptoms and associated cognitive deficits. Journal of Attention Disorders, 25(12), 1640–1656.
- Rogers, M. A., & MacLean, J. (2023). ADHD symptoms increased during the Covid-19 pandemic: a meta-analysis. Journal of Attention Disorders, 27(8), 800–811.
- Rouffaer, S. (2024). ‘TikTok taught me’: A study on women’s psychological and social motivations to self-diagnose with ADHD through social media (Master’s thesis).
